Wyjątkowy zabytek cesarzowej-zakonnicy Teodory

teodoraPewne informacje o rządach cesarzowej bizantyjskiej Teodory (1055 – 1056) ujawnia nowe unikatowe znalezisko. Miedziana płytka znaleziona kilka lat temu w Bułgarii przedstawia wizerunek cesarzowej i Świętej Dziewicy.

Bułgarski historyk Nikolai Hrissimov z Uniwersytetu w Wielkim Tyrnowie uważa, że szczegóły wyobrażenia na niej zdradzają, że Teodora pragnęła podkreślić swój wyjątkowy status jako cesarzowej-zakonnicy.

Przedmiot znaleziony został przypadkowo w regionie Haskovo-Dimitrovgrad w południowo-wschodniej Bułgarii. Wykonano go ze stopu miedzi, na którym pozostały obecnie słabo widoczne ślady posrebrzania. Technika produkcji była taka sama jak typowych bizantyjskich monet z XI w. Szerokość płytki wynosi 21-22 mm a waga 0,76 g.

Po lewej stronie widoczna jest cesarzowa w pełnej postaci a po prawej Święta Dziewica. Umieszczono również napis Teodora Augusta. Rewers nie ma śladów po umieszczeniu obrazu. Wizerunek cesarzowej jest prawie wiernym odzwierciedleniem wizerunku dobrze znanego z histamenon nomisma (rodzaj bizantyjskiej monety) Teodory. Hrissimov wyciąga stąd wniosek, że płytka została wybita stemplem z tej samej mennicy co histamenon. Jedyny różnice dotyczą szczegółów ubioru – na płytce cesarzowa jest ubrana tak samo jak dziewica.

Niejasne jest przeznaczenie zabytku. Z pewnością nie była to moneta. Ślady z tyłu wskazują, że płytka była częścią jakiegoś większego przedmiotu, według Hrissimova – pierścienia.

Wyobrażenie Teodory tak samo jak Świętej Dziewicy (cesarzowa jako zakonnica) nie znajduje analogii w żadnym wizerunku władców Bizancjum znanym numizmatyce i sfragistyce.

Ikonografia artefaktu, gdzie Teodora potraktowana jest jako władczyni, wskazuje, że przedmiot pochodzi z czasów jej wyłącznych rządów. Połączenie jej podwójnej – imperialnej i monastycznej – natury zostaje podkreślone przez umieszczenie stemmy (korony) na jej głowie a zarazem zakonnego maforionu (długa wierzchnia szata kobieca) i ubrania.

solid

Histamenon nomisma cesarzowej Teodory.

Brak innych monet lub pieczęci z takim wizerunkiem cesarzowej Teodory sugeruje, że mincerskiego stempla użyto do wybicia bardzo małej ilości takich przedmiotów. Według Hrissimova, stemplem być może jeszcze wybito pieczęcie (boulloterion) do prywatnej korespondencji.

Jak pisze Hrissimov: „Przedmiot jest unikalnym przypadkiem w bizantyjskiej numizmatyce i sigillografii. Jego głównym celem była z pewnością zademonstrowanie, że Teodora była cesarzową i zakonnicą jednocześnie, mając pełne prawa do królestwa ziemskiego, tzn. Imperium Bizantyjskiego, i przynależąc w tym samym czasie do królestwa Bożego. Ponadto, jest ona przedstawiona ze Świętą Dziewicą jakby rządziły wspólnie”. Był to dotąd nieznany apekt ideologii Teodory.

Teodora była córką Konstantyna VIII i siostrą innej cesarzowej – Zoe. W wyniku spisku, który miał miejsce po zamążpójściu Zoe za Romana III Argyrosa, została siłą zabrana z pałacu i zamknięta w klasztorze w Petrion, naruszając przez to jej równe prawa do tronu. Kilka lat później, w 1031 r., Zoe zmusiła siostrę do przyjęcia habitu. Źródła nie wspominają o tym, by Teodora kiedykolwiek zrezygnowała z przynależności do stanu duchownego. W 1042 r. Teodora przez kilka miesięcy współrządziła z Zoe. Do samodzielnej władzy doszła dopiero w r. 1055 w wieku 70 lat. Wkrótce zachorowała i zmarła a wraz z nią wygasła dynastia macedońska.

Artykuł Nikolai Hrissimova A New Source on the Life and Reign of Empress Theodora został opublikowany w tomie pokonferencyjnym Byzantine and Rus’ Seals Proceedings of the International Colloquium on Rus’-Byzantine Sigillography Kyiv, Ukraine, 13–16 September 2013 (Kijów, 2015).

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Publicystyka, Wydarzenia i otagowano jako , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*