Władza Piastów i jej europejskie zależności

emo-forschung1_01Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie wdraża program badawczy Władza Piastowska w kontekście europejskim. Międzynarodowy zespół zajmie się w związku z tym siedmioma programami cząstkowymi. Niektóre założenia robią wrażenie niezwykle ambitnych.

Postawione problemy są opracowywane z różnych perspektyw badawczych, „wychodząc z metodologicznych założeń koncentrujących się w równym stopniu na aspektach antropologicznych, politycznych, gospodarczych i społecznych, jak również historii dyskursu i kultury władzy w średniowieczu”. Naukowcy przyglądają się modelom władzy świeckiej, wyobrażeniom władzy, organizacji i sposobom jej sprawowania, stosunkom z władzą kościelną, funkcji i znaczeniom kruszców, stosunkom międzynarodowym, kulturze i tożsamości.

Divisio regni: modele podziału władzy świeckiej w państwach Piastów, Przemyślidów i Arpadów w 11. i 12. wieku to pierwszy projekt cząstkowy opracowywany przez dr hab. Daniela Bagi. Jak go podsumowuje autor, „zamiarem projektu cząstkowego jest pogrupowanie różnych modeli i metod podziału władzy i zbadanie ich na przykładzie trzech dynastii Europy środkowowschodniej”. Dynastie te zorganizowały swe rządy według przykładów Karolingów i Ottonów. W efekcie obok starych, pogańskich tradycji egzystowały tam ważniejsze chrześcijańskie polityczno-teologiczne zasady porządku władzy. Bagi zajmie się również samym funkcjonowaniem pojęcia Divisio regni w średniowiecznej Europie.

Z kolei Grischa Vercamer zajmuje się projektem Wyobrażenia władzy w Cesarstwie Niemieckim, Anglii i Polsce  w świetle historiografii XII/XIII wieku. Świadoma jest, że z jednej strony mówiąc o średniowiecznej władzy mamy do czynienia z normami prawnymi i ich podbudową moralną, a z drugiej – praktyką ich stosowania (lub nie) w rzeczywistości. Zamierza więc nawiązać zarówno do kierunku badawczego zajmującego się wyobrażeniami kronikarzy, jak i do kierunku skupionego na rytuale władzy. Autorka uważa wiek XII za szczególnie interesujący ze względu na takie przemiany w ówczesnej Europie jak „zakończenie sporu o inwestyturę wraz ze wszystkimi konsekwencjami dla uprawnień władzy uniwersalnej, powstawanie nowych zakonów duchownych, tzw. „dwunastowieczny renesans”- powstanie uniwersytetów i mobilność coraz liczniejszej grupy scholarów i studentów, średniowieczny ruch osadniczy i kolonizacyjny w Europie Środkowowschodniej, wyprawy krzyżowe i związany z nimi rozwój europejskiego rycerstwa, pierwsze zabytki piśmiennictwa w językach narodowych”. Vercamer chce uchwycić poglądy kronikarzy na władzę i ład społeczny. W związku z tym przyjrzy się następującym kronikarzom: w przypadku Anglii – Roger of Hoveden, William of Malmesbury, William of Newburgh; w przypadku Rzeszy – Erlung von Würzburg, Otto von Freising/Rahewin, Gottfried von Viterbo, Otto von St. Blasien; w przypadku Polski – Gall Anonim i Wincenty Kadłubek. Dodatkowo będzie funkcjonował w ramach tego projektu projekt zależny Wolni (liberi) i drobna szlachta, jako instrument władzy wobec magnaterii. Przykłady wolnych (liberi) w Prusach pod rządami Zakonu Krzyżackiego (XIII-XV wiek) posłużą za punkt wyjścia do zbadania europejskiego fenomenu w porównaniu z rodami drobnego rycerstwa w Polsce i cesarstwie .

Projekt O organizacji i sposobach sprawowania władzy w średniowiecznej Polsce Eduarda Mühle składa się z dwóch podprojektów: Piotr Włostowic. Sfera życia i obszar działania piastowskiego urzędnika w pierwszej połowie XII wieku oraz Kronika Polska Mistrza Wincentego. Celem pierwszego z nich jest „ponowne zbadanie postaci Piotra Włostowica, współczesnych mu warunków ramowych, kontekstu i przesłanek jego historycznej działalności”. Zarazem podjęta zostanie próba opisu sfery gospodarczej, duchowej i kulturalnej życia wysokiego urzędnika piastowskiego oraz naświetlenie wpływu poszczególnych szkół historycznych na powstawanie kontrowersji wokół postaci Piotra Włostowica. Drugi podprojekt skupi się na Kronice Mistrza Wincentego, która pozostaje poza Polską prawie całkowicie nieznana, choć Kronika Galla Anonima doczekała się już kilku zagranicznych tłumaczeń. W związku z tym Mühle dostrzega potrzebę udostępnienia jej europejskim czytelnikom w postaci wydania łacińsko-niemieckiego.

Czwarty projekt nosi tytuł Dynaści piastowscy i biskupi. Rywalizacja – współpraca – koegzystencja i przewodzi mu dr Ewa Wółkiewicz. Badaczka zajmie się przebadaniem „struktur władzy państwowej w średniowieczu z perspektywy relacji zachodzących między władzą monarszą a Kościołem w Polsce piastowskiej na tle krajów ościennych, w długiej perspektywie chronologicznej, obejmującej okres od XI po początek XV wieku”. Udzieli też odpowiedzi na pytanie w jakim stopniu impulsy modernizacyjne płynące z zachodu wpływały na charakter relacji zależności między panującymi z dynastii piastowskiej a biskupami polskiej prowincji kościelnej. W projekcie wyróżnione zostały trzy części poświęcone recepcji i funkcjonowaniu modelu Reichskirche w X–XII w. (wpływy modelu ustrojowego Kościoła Rzeszy na „Młodszą Europę”), wiekowi XIII jako czasowi przełomu (reforma gregoriańska, budowa władztw biskupich, emancypacja Kościoła spod zwierzchności władzy świeckiej) oraz biskupom jako władcom terytorialnym w XIV-XV w. (władztwa biskupie wrocławskie i kamieńskie).

Projektem Srebro i władza. Funkcje i znaczenie kruszców dla panowania Piastów 930-1100 zajmuje się dr Dariusz Adamczyk. Badania Adamczyka opisaliśmy już jakiś czas temu na łamach Mediewalia.pl.

Natomiast opracowaniem projektu Polska Piastów w stosunkach międzynarodowych zajmuje się dr Norbert Kersken. Zamierza potraktować średniowieczne państwo jako podmiot stosunków międzynarodowych i wykorzystać wiedzę pozyskaną ze studiów nad konfliktami społecznymi i rytuałami. Osobne miejsce poświęcone zostanie rodom książęcym – ich stosunkom zewnętrznym i polityce matrymonialnej. Szczególna uwaga w ramach projektu zostanie zwrócona na politykę zagraniczną Stolicy Apostolskiej i miast niezawisłych, miast-państw i miast hanzeatyckich. Badania w odniesieniu do historii politycznej Polski zostaną podzielone na trzy etapy: określając je dosyć ogólnie to pierwszy będzie okresem do rozbicia dzielnicowego, następnie samo rozbicie i na koniec czasy dwóch ostatnich Piastów. W ramach podprojektu ma zostać opracowana pięciotomowa seria Historia Polsko-Niemiecka pod redakcją Dietera Bingena, Hansa-Jürgena Bömelburga i Petera Olivera Loew. Tom pierwszy, opisujący średniowiecze do lat 20. XVI w., przygotują wspólnie Norbert Kersken oraz Przemysław Wiszewski. Natomiast w ramach drugiego podprojektu „wysnute zostaną wnioski konturujące kulturę historiograficzną Europy Środkowej i Wschodniej, powstanie danego tekstu, jego przekaz, formę historiograficzną, charakter – świecki, kulturowy i polityczny – dzieł kronikarskich oraz historiograficzną produkcją obrazów historii”.

Wreszcie ostatnim projektem NIH jest Kultura, tożsamość i reprezentacja w dokumentach książąt śląskich i pomorskich (ok. 1200- ok. 1330). Pieczę trzyma nad nim dr des Sébastien Rossignol. Głównym przedmiotem analizy staną się źródła dyplomatyczne, stanowiące bezpośrednie świadectwa reprezentacji książąt okresu pełnego średniowiecza. Na ich podstawie przebadana zostanie sprawa kształtowania się nowej tożsamości lokalnej i regionalnej oraz form reprezentacji władzy na Śląsku i Pomorzu.

Wszystkie poruszone problemy wymagają w procesie analizy znacznych nakładów pracy i środków. Zakończenie tych prac przyczyni się niewątpliwie do znacznego poszerzenia wiedzy o polskim średniowieczu. Efektów w postaci pierwszych publikacji można się spodziewać już niedługo.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Wydarzenia i otagowano jako , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*