Co wkrótce powiedzą nam sagi

JomsvikingsNa polskim rynku wydawniczym widać ponowne zainteresowanie sagami skandynawskimi. Sporo tłumaczeń ukazało się w latach 60. i 70. a potem nowości zaczęły się pojawiać dopiero po dłuższej przerwie od 2006 roku. Wciąż brakuje dobrze opracowanych przekładów najwybitniejszych osiągnięć tego rodzaju literatury jak i sag poruszających bliskie nam problemy wydarzeń na ziemiach polskich. A przecież znajdziemy tam sporo o mieszkańcach Wolina, o wyprawach morskich Pomorzan, czy rzekomych koneksjach Bolesława Chrobrego. Dzięki staraniom badaczy wkrótce powinniśmy ujrzeć takie dzieła jak Saga o Jomswikingach, Edda młodsza, Saga o Gislim Surssonie i inne.

Nad przybliżaniem sag polskiemu czytelnikowi pracuje niewielkie grono osób. W przeciągu ostatnich trzech lat otrzymaliśmy szansę poznania Sagi o Hallfredzie skaldzie kłopotliwym (przeł. Jakub Morawiec), Sagi o wikingach z Jom (Jan Wołucki), Sagi o Olafie Tryggvasonie Oddra Snorrasona (Anna Waśko) i Księgi Islandczyków (Artur Foryt). Czasem są to tylko same tłumaczenia (czasem nie do końca udane), czasem świetna literatura wraz ze szczegółowym opracowaniem.

Wkrótce Jomswikingowie

Dr Jakub Morawiec z Zakładu Historii Średniowiecznej Uniwersytetu Śląskiego bierze udział w międzynarodowym projekcie badawczym poświęconym Sadze o Jomswikingach. Pomaga mu mgr Marta Rey-Radlińska z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jednym z efektów tej współpracy będzie polska publikacja.

- Prace nad tłumaczeniem Sagi o Jomswikingach ciągle trwają – mówi dla Mediewalia.pl dr Morawiec. – Sądzę, że to sprawa jeszcze nawet 2-3 lat do zakończenia prac i wydania polskiej edycji. Z pewnością będzie zawierała ona najstarszą zachowaną i najdłuższą redakcję sagi. Dodatkowo edycja będzie zawierać pełen aparat naukowy oraz wstęp.

Będzie to więc wydanie lepsze i znacznie szersze niż niedawne Jana Wołuckiego. Saga o Jomswikingach (Jómsvíkinga saga) spisana została pod koniec XII wieku. Uznaje się ją za jedno z największych osiągnięć islandzkiego średniowiecznego pisarstwa. Jeden z jej głównych wątków dotyczy królów Danii Gorma Starego, Haralda Sinozębego i Swena Widłobrodego. Drugi wątek jest szczególnie interesujący w kontekście Polski – dotyczy drużyny wikingów stacjonujących w Wolinie. Wyprawiają się oni do Norwegii by walczyć z jarlem Håkonem, czego finałem jest bitwa pod Hjørungavåg. Ostatecznie członkowie drużyny zostają zgładzeni, choć do końca okazują odwagę i pogardę dla śmierci. Najstarszy zachowany na Islandii manuskrypt datowany jest na drugą połowę XIII w. Zarazem zawiera on najpełniejszą redakcję sagi (co nie znaczy, że jest ona kompletna).

Ponadto biorąca udział w tym projekcie Marta Rey-Radlińska zajmuje się tłumaczeniem þættir, czyli krótkich opowieści spisywanych głównie na Islandii w XIII i XIV w. Wykorzystywane one były również w dłuższych tekstach, takich jak sagi. Tłumaczenia są przygotowywane na potrzeby pisanego właśnie przez Rey-Radlińską doktoratu.

Przekład Sagi o Gislim Surssonie (Gísla saga Súrssonar) szykuje Remigiusz Gogosz z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Na chwilę obecną praca jest doprowadzona do połowy. Bohater utworu, Gisli, jest banitą. Motyw ten był często poruszany w średniowiecznej Islandii i poświęcano mu wiele miejsca w prawach islandzkich, takich jak Grágás czy Jónsbók. Ważną rolę odgrywają tu kobiety – Aud, żona Gislego, wierna mu do końca i nie godząca się na rekompensatę za jego śmierć, czy dwie wieszczki przepowiadające przyszłość bohatera a w końcu jego śmierć.

- Tłumaczenie znalazło się w planie wydawniczym nowo powstałej serii naukowej Nordicum – mówi Gogosz – która będzie wydawana przez wydawnictwo Templum. Data – przyszły rok. Podejrzewam, że najpóźniej jesień 2014.

Tłumacze napotykają problemy

Kilka innych przekładów jest w planach. Naukowcy jednak nie chcą na razie mówić nic konkretnego, gdyż nie są pewni finalizacji projektu, lub jest ona odległa. Profesor Leszek Paweł Słupecki, kierownik Zakładu Historii Średniowiecznej i Nordystyki na Uniwersytecie Rzeszowskim, ma zamiar opublikować tłumaczenie Eddy młodszej Snorriego Sturlusona. Jednak dopóki książka nie pojawi się w zapowiedziach wydawnictwa nie ujawnia szczegółów.

Edda młodsza to znów arcydzieło literatury staroskandynawskiej. Składa się z trzech części i oprócz podręcznika poezji dla skaldów zawiera najobfitszy zbiór skandynawskich mitów. W Polsce znany jest co prawda przekład Joachima Lelewela, niedawno wznowiony, ale oparty jest on na tłumaczeniu francuskim i w niewielkim stopniu oddaje oryginał.

Plany ma również dr hab. Anna Waśko z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zastanawia się nad przełożeniem sag o św. Olafie (Olafie Haraldssonie). Z kolei Katarzyna Anna Kapitan zajmuje się obecnie Egils saga einhenda, ale nie wie czy jej praca doczeka się kiedykolwiek publikacji. Wreszcie mamy również zainteresowanie ze strony polskiego naukowca przekładem Heimskringli, lecz ten ambitny projekt jak na razie nie może doczekać się grantu.

Problemy z finansowaniem to jedna z podstawowych przyczyn, z powodu których wiele sag pozostaje nieznanych dla polskiego czytelnika. Koszt druku to tylko jeden z kosztów. Aby rzetelnie opracować sagę trzeba spędzić nieco czasu nad jej manuskryptami i naukowymi komentarzami, czyli w praktyce trzeba wyjechać na jakiś czas na Islandię lub do Biblioteki Arne Magnussona w Kopenhadze. Polskie instytucje naukowe nie wykazują zrozumienia dla podobnych przedsięwzięć. Dlatego naukowcy ratują się zwracając się o pomoc za granicą, np. po islandzkie stypendium im. Snorriego Sturlusona albo poświęcając swój prywatny czas i pieniądze.

Wikingowie o Polsce i Słowianach

Trudno ukryć, że kilka skandynawskich tekstów powinno być lepiej poznanych, gdyż dotyczą polskiej historii, lub ściśle z nią związanych najbliższych słowiańskich okolic. Popularna wśród Skandynawów była historia założenia i zniszczenia Wolina-Jomsborga oraz dokonań Jomswikingów, poruszana w takich nie tłumaczonych dotąd w całości utworach jak Fagrskinna, Eyrbyggja saga, Óláfs saga Tryggvasonar en mesta, Hákonardrápa Tindra Hallkelsona, Hákonardrápa Þórleifa jarlsskálda, Jomsvikingadrapa, Búadrápa, Heimskringla (szczególnie Saga o Olafie Tryggvasonie), Magnúsdrápa, Morkinskinna, Hulda-Hrokkinskinna.

Pojawia się tam czasem polski król Bolesław Chrobry (jako Burisleif), choć wątki do niego się odnoszące są zupełnie fantastyczne – miał poślubić córkę duńskiego króla Haralda Sinozębego Tyrę, z którą miał trzy córki: Gunhildę, Astrydę i Geirę.

Dodatkowo w Knýtlinga saga znajdziemy fragmenty o napadach Rugian i Pomorzan na skandynawskich kupców, czy o pogańskim kulcie na Rugii a w Eriksdrapa – ujarzmienie Rugii przez Eryka Dobrego. Saga o Magnusie Ślepym i Haraldzie Słudze Bożym przedstawiająca napad Słowian na Konungahelę stała się niedawno przedmiotem zainteresowania, choć nie została przełożona.

Jednym słowem materiału na tłumaczenia wciąż nie brakuje. Nawet jeśli zostaną ukończone wszystkie przedstawione tutaj projekty wciąż pozostanie przynajmniej kilka tekstów ważnych dla polskich mediewistów.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Książki, Publicystyka, Wydarzenia i otagowano jako , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

2 Komentarze

  1. Opublikowano 25 kwietnia 2015 o 07:07 | Link

    Miłośników sag zapraszam na swoją stronę. Co miesiąc nowa.

    • Gunnar
      Opublikowano 22 grudnia 2015 o 23:05 | Link

      Heimskrinla przetłumaczyłem sobie 20 lat temu, podobnie jak kilka innych sag dotąd niewydanych, ale ze nie mam predyspozycji do prostytuowania sztuki, to nie będę tego wydawał. A Wy za ile dekad to sobie przetłumaczycie? Aż ciekaw jestem. Też mi problem. I to jeszcze dla ludzi w tym siedzących? Nie wiem na co oni czekają.
      A tu jeszcze jakiś facet z niewiadomokąd tłumaczy sobie jedną sagę miesięcznie. =) Daje to trochę do myślenia „profesjonalistom”? Powinno.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*