Staroruskie graffiti w opactwie Saint-Gilles

st-gilles-abbeyOdkryte dwa lata temu w kościele w Saint-Gilles staroruskie graffiti jest nie tylko jedyną wczesnośredniowieczną słowiańską inskrypcją znaną z terenu Francji, która zdumiała samych odkrywców. Paradoksalnie ruski napis może być świadectwem polskiej obecności – kontaktów rodu Piastów i jego otoczenia z opactwem św. Idziego.

Wykonanie graffiti zostało wydatowane na lata pomiędzy 1170 lub 1180 (data budowy tej części kościoła) a najpóźniej około roku 1250. Wyryto je na kolumnie (na wysokości 1,07 m) w górnym kościele, tak blisko jak było to możliwe ówczesnego ołtarza, piętro powyżej grobu św. Idziego. Pozostawało nieodkryte przez tak długi czas ponieważ do tej części kościoła dociera bardzo niewiele światła a ponadto część graffiti pokryto temperą.

Jego wykonawcą musiał być jeden z licznych pielgrzymów. Charakter rytu zdradza, że autor działał w pośpiechu i bez odpowiednich narzędzi. Między VI/VII a końcem XII w. w Europie Zachodniej znany był zwyczaj zostawiania pobożnych napisów na kolumnach przy relikwiach świętych, kryptach, ołtarzach. Takie graffiti upamiętniały wizytę poszczególnych osób w świętym miejscu.

kolumna

Kolumna w Saint-Gilles z miejscem umieszczenia napisu zaznaczonym strzałką (fot. A. Hartmann-Virnich)

Na Rusi stopień alfabetyzacji społeczeństwa był bardzo wysoki. Znane są setki napisów wyrytych cyrylicą z kościołów w Kijowie, Nowogrodzie, czy Połocku. Podobne pielgrzymie graffiti w języku staroruskim znaleziono w Azji Mniejszej, Betlejem, Włoszech. Szczególnie rozpowszechnione były w Stambule. Nigdy jednak dotąd nie odkryto ich we Francji. Tutaj, również w pobliżu Saint-Gilles, graffiti wykonywano przede wszystkim po łacinie; rzadko w innych językach, takich jak greka, arabski, lub hebrajski.

Staroruski napis w tłumaczeniu brzmi: Panie, pomóż swemu słudze Semkowi, synowi Ninosława. To jedna z najbardziej powszechnych na Rusi formuł obok lakonicznego Napisał to X. Imię Semko to zdrobnienie od chrześcijańskiego imienia Semeon/Simeon. Natomiast Ninosławowie byli szczególnie popularni wśród Słowian południowych; z Rusi znane są tylko formy z Nowogrodu typu Ninoněgъ, Ninomirъ, Ninъka, Ninъko. Podobne niechrześcijańskie imiona zanikły na Rusi między XI a XIII w., stąd napis najpewniej nie powinien być datowany później niż na połowę XIII w. Sposób zapisu nie jest typowy dla nowogrodzian, dlatego też przypuszcza się, że Semko nie pochodził z tego miasta.

Ruscy pielgrzymi pozostawili po sobie wiele śladów po podróżach z Rzymu do Czerwienia w końcu XII i w XIII w., z Bari do Nowogrodu pod koniec XII w. i z Santiago de Compostela do Nowogrodu, Witebska i Izjasława w wiekach XIII-XV.

napis

Zdjęcie staroruskiej inskrypcji (fot. A.-S. Brun)

Naukowcy zajmujący się inskrypcją z Saint-Gilles upatrują przyczyny kultu postaci św. Idziego (i miejsca złożenia jego ciała) wśród Rusów w polskiej historii. Na Rusi było dobrze wiadome, że Władysław Herman zawdzięczał narodziny swojego syna Bolesława Krzywoustego darowiźnie wysłanej do Saint-Gilles i wstawiennictwu tego świętego. Władysław wybudował mu potem przynajmniej trzy kościoły. Bolesław utrzymywał ścisłe stosunki z Rusią – w 1102 r. ożenił się z ruską księżniczką Zbysławą; dwie jego siostry i dwóch braci podobnie wdało się w małżeństwa z ruskimi możnymi. Ktoś z tego rodu mógł później pielgrzymować do Saint-Gilles.

Artykuł będący źródłem powyższych wniosków pt. Old Russian Graffito Inscription in the Abbey of Saint-Gilles, South of France ukazał się w czasopiśmie Slověne, Vol. 3, No 2, 2014. Jego autorami są Anne-Sophie Brun i Andreas Hartmann-Virnich z Uniwersytetu w Prowansji, Estelle Ingrand-Varenne z Uniwersytetu w Poitiers i Savva M. Mikheev z Instytutu Studiów Słowiańskich Rosyjskiej Akademii Nauk.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Publicystyka i otagowano jako , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Jeden Komentarz

  1. Iudex
    Opublikowano 31 grudnia 2014 o 11:32 | Link

    Ciekawe odkrycie. Pozwolę sobie zwrócić tylko uwagę, że Bolesław Krzywousty ożenił się z krewną, księżniczką ruską Zbysławą, córką wielkiego księcia kijowskiego Świętopełka, po uzyskaniu przez biskupa krakowskiego Baldwina (najprawdopodobniej francuskiego pochodzenia) dyspensy na ślub od papieża Paschalisa II w 1103 r.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*