Polska na tle regionu: błyskawiczna chrystianizacja?

<- strona 1

CHRYSTIANIZACJA PAŃSTW SĄSIEDNICH

Czechy i Morawy – przyczajony wróg

Chrześcijaństwo zaczęło przenikać na Morawy od około 830 r. i związane było z frankijską arystokracją. Wzorując się na niej Morawianie dokonywali indywidualnych konwersji. W roku 831 biskup Pasawy Reginhar dokonał chrztu „wszystkich Morawian” (w ten sposób, choć zdecydowanie na wyrost, ujęło to źródło) i ich księcia Mojmira I. Krzyże odkrywane na grobach i w grodach datowane od ok. 850 r. wskazują jednak, że większość morawskich przywódców ochrzciła się później. W połowie IX w. frankijscy prałaci na synodzie w 852 r. określali morawskie chrześcijaństwo jako „prostackie”. Bez wątpienia mieli rację, skoro pogańska świątynia w Mikulczycach przestała funkcjonować dopiero gdzieś w czasie synodu.

Żadne archeologiczne ślady chrześcijaństwa w Czechach nie są starsze niż połowa IX w. Wiadomo iż w roku 845 czternastu czeskich książąt ochrzciło się w Regensburgu. Jednak już następnego lata powrócili do pogaństwa, gdyż ich nadzieje na utrzymanie w ten sposób pokoju z Frankami okazały się płonne.

Na prośbę kolejnego morawskiego władcy, Rościsława, z misją chrystianizacyjną (w roku 863 lub 864) przybyli z Bizancjum słynni bracia Cyryl i Metody. Dostosowali oni alfabet do słowiańskiej fonologii i wprowadzili język słowiański do liturgii.

Według legendy, Metody miał osobiście ochrzcić czeskiego księcia Borzywoja I, założyciela dynastii Przemyślidów. Jego poddani nalegali jednak na pozostanie przy pogaństwie i wkrótce go wygnali. Borzywoj powrócił i odzyskał władzę dopiero przy wsparciu silnego władcy morawskiego Świętopełka I. Po śmierci Metodego kościół frankijski odzyskał wpływy w obu słowiańskich krajach.

Morawy otrzymały arcybiskupstwo w 898 r. na prośbę księcia Mojmira II. Wkrótce jednak państwo się rozpadło pod wpływem najazdu węgierskiego (803-806). Na gruzach kościoła w grodzie Pohansko poganie wznieśli własną świątynię, co dowodzi przetrwania opozycyjnego kultu przez cały okres chrześcijaństwa.

Czechy istniały nadal a ich książę Spitygniew za swych rządów umacniał tak struktury władzy świeckiej jak i kościelnej. Władająca po jego śmierci Drahomira (915-921) oskarżana jest jednak o sprzyjanie żywiołom pogańskim a nawet przewodzenie ich akcji powstańczej. Niewątpliwy wkład w chrystianizację i rozbudowę czeskiego kościoła mają jej następcy – Wacław I Święty i Bolesław I Srogi.

Ciekawe obserwacje poczynili archeolodzy na czeskich cmentarzyskach. Przez cały wiek X utrzymują się tam pochówki szkieletowe (co było chrześcijańską nowością) pod kurhanami (czyli pogańską formą pochówku) a dary grobowe (jajka i pokarmy) występują nawet na szkieletowych cmentarzyskach rzędowych. Widać dzięki temu jak obyczaje pogańskie i chrześcijańskie koegzystowały ze sobą.

Ruś – religijna przeplatanka

Jak wciąż przyjmują niektórzy historycy, w latach 60-ych IX w. na Ruś dotarła misja z Bizancjum, która ustanowiła tu pierwszą metropolię i ochrzciła kniaziów Askolda i Dira. Był to tak zwany „pierwszy chrzest Rusi”. Jednak w 882 r. władzę w Kijowie przejął poganin Oleg Mądry, do śmierci niewzruszenie stojący po stronie starej wiary.

Jego następca, Igor Rurykowicz, stanął w rozkroku między dwiema religiami. Otworzył co prawda kraj na pokojowe wpływy chrześcijaństwa a za jego czasów w Kijowie stała cerkiew św. Ilji, nie był jednak wrogi wobec tradycyjnych kultów. Całkiem oficjalnie w państwie rozwijała się dwuwiara.

Księżna Olga, która przejęła władzę w 945 r., ochrzciła się w roku 957. Była pierwszym władcą Rusi, który przyjął chrześcijaństwo oficjalnie. Przystąpiła następnie energicznie do chrystianizacji kraju zapraszając do siebie kolejne misje. Wysiłki te przyniosły mierne skutki – misja z Bizancjum w ogóle nie dotarła, pierwszy biskup wysłany przez cesarza niemieckiego wkrótce zmarł a kolejny uciekł obawiając się o swoje życie (całkiem słusznie, gdyż część jego towarzyszy je straciła). Mimo tego archeolodzy potrafią wskazać pierwsze ślady chrześcijaństwa objawiające się w połowie X w. m.in. w obrzędach pogrzebowych.

Syn Olgi, Światosław, zagorzały poganin nie pokładał w chrześcijaństwie żadnych nadziei. Trwał w swym poglądzie do śmierci znajdując wsparcie zarówno ze strony drużyny jak i dworu.

Możliwe, że różne podejścia wykazywali jego trzej synowie. Jaropełk i Oleg być może przyjęli chrzest, co nie przeszkodziło Jaropełkowi wygnać ze swych ziem zarówno brata poganina Włodzimierza jak i brata chrześcijanina Olega. Włodzimierz Wielki powrócił w roku 980 na czele wikingów i na miejscu znalazł oparcie w pogańskich elitach. Po swoim zwycięstwie nie tylko pozostał przy pogaństwie, ale nawet je umocnił – wzniósł nową świątynię w Kijowie i ustanowił panteon naczelnych bogów.

Sytuacja na Rusi odwróciła się na trwałe dopiero, gdy Włodzimierz zmienił zdanie w 988 r. i przyjął chrzest. W jego następstwie zniszczył pogańskie miejsca kultu, zbudował kościoły, zorganizował masowe chrzty, wprowadził surowe kary za nieprzestrzeganie praw kościelnych, zadbał o powstanie struktur kościelnych. Od tego momentu pozycja chrześcijaństwa ustabilizowała się wśród ruskich elit i nie pojawił się już władca sympatyzujący ze starą wiarą, co nie oznacza, że nie musiano na niektórych opanowanych ziemiach stosować siły dla zaprowadzenia nowej religii i wielokrotnie radzić sobie z rozruchami społecznymi podsycanymi przez wołchwów.

Szwecja – wara władcy od naszej wiary

Pierwszą próbę chrystianizacji Szwecji podjął Ansgar w r. 830 na zaproszenie króla Björna z Haugi. Wybudował kościół w Birce, jednak wszystkie jego wysiłki spełzły na niczym. Podobny koniec miały późniejsze misje przybyłe z Hamburga i Anglii.

Pierwszym ochrzczonym królem był Olof Skötkonung, który objął tron w 990 r. Dziesięć lat później utworzył biskupstwo w Skarze, niedaleko swojego grodu Husaby. Poddani nie byli szczególnie przejęci tą akcją i w Uppsali, starej królewskiej siedzibie i miejscu thingów, cały czas działała pogańska świątynia.

W latach 80-ych XI w. na tle religijnym rozegrały się krwawe wydarzenia. Król Inge Starszy zdecydował się skończyć ze starymi kultami w Uppsali, co wywołało reakcję pogańską. Inge został wygnany a na jego następcę wybrano Svena Blota (Ofiarnika), który kontynuował składanie ofiar dawnym bogom. Wygnany król powrócił w sekrecie trzy lata później i krwawo rozprawił się z konkurentem. Nie jest pewne, czy odzyskał wtedy od razu koronę i zaczął szerzyć chrześcijaństwo, czy też musiał pokonać jeszcze jednego pogańskiego króla – Eryka Årsälla.

Wtedy wyznawcy pogaństwa w Uppsali stracili wpływy, lecz dopiero w latach 30-ych XII w. do Uppsali przeniesiono siedzibę biskupstwa, funkcjonującą dotąd w Sigtunie.

Na początku XII w. napotykamy jeszcze jeden interesujący epizod. Norweski król Sigurd Krzyżowiec przedsięwziął wtedy krucjatę na Småland, południowo-wschodnią szwedzką krainę, uzasadniając tą akcję pragnieniem nawrócenia miejscowych.

Wieleci/Lucice – pogaństwo albo śmierć

Po pokonaniu Wieletów w 789 r. Karol Wielki nie próbował ich nawracać. Sukcesy wojenne Franków wschodnich w pierwszej połowie X w. sprawiły, że dla Słowian utworzono pierwsze biskupstwa w 948 r. w Brennie i Hawelbergu a następnie arcybiskupstwo w Magdeburgu w 968.

Biskup Absalon i Świętowit

Biskup Absalon niszczy posąg Świętowita w Arkonie – obraz Lauritsa Tuxena

Jednak w roku 983 wśród Słowian połabskich wybuchło powstanie pogańskie, które zmiotło utworzoną administrację kościelną. Wieleci znani są od tego momentu jako Lucice a centralną rolę odgrywa świątynia pogańska w Radogoszczy. Upadła ona dopiero w 1068 r.

Podbój terenów wieleckich i ich chrystianizacja rozwinęły się intensywnie po 1119 r. W 1128 Otton z Bambergu prowadził misję na obszarach podległych biskupstwu w Brandenburgu, która objęła m.in. Wkrzan, Wołogoszcz, Choćków (zburzono pogańskie świątynie).

Inne pogańskie przybytki trwały nadal. Świątynia przed grodem Malchow została zniszczona podczas krucjaty połabskiej w 1147 a miejsce kultu w Chyżynie dopiero w 1151.

Ostatni książęta Stodoran (za ich czasów było to najpotężniejsze plemię okresowo przynależne do Związku Wieleckiego), Meinfred i Przybysław-Henryk, byli chrześcijanami. Mimo to aż do upadku dynastii w 1150 r. tolerowali w stolicy Brennie kult Trzygłowa.

Opisy religii Luciców nie do końca pokrywają się z tym, co odnajdują archeolodzy. Od początku XI w. rozpowszechnia się wśród Wieletów chrześcijański szkieletowy obrządek pogrzebowy, choć według źródeł pozostają wciąż poganami.

Upowszechniło się stereotypowe postrzeganie upadku Słowian połabskich jako „zagłady” (przypominającej Holocaust) na tle religijnym. W rzeczywistości większość Wieletów przeżyła podbój w XII w. i przyjęła chrześcijaństwo. Chrzest nie uchronił ich jednak przed represjami, wysiedleniami i wynarodowieniem ze strony chrześcijan niemieckich.

Zobacz również:

Mity o chrzcie Polski (1): Nie obchodzimy 1050. rocznicy chrztu Polski

Mity o chrzcie Polski (2): Chrześcijaństwo przyszło do nas z Niemiec

Mity o chrzcie Polski (3): Kiedy zakończyła się chrystianizacja Polski?

Mity o chrzcie Polski (4): Negatywne skutki chrztu Polski

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Publicystyka i otagowano jako , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Jeden Komentarz

  1. Opublikowano 25 listopada 2016 o 09:16 | Link

    Skoro na czasy panowania Mieszka II da się wskazać jakieś 30 kościołów na terenie Wielkopolski, Małopolski, Mazowsza i Śląska. A i to wyłącznie po głównych grodach (przy czym w Krakowie ze cztery albo pięć) – to o jakim chrześcijańskim państwie tu mówimy?
    Wychodzi na to, że Polska od zawsze była tolerancyjna religijnie. I nie przeszkadzają mi w tym twierdzeniu wzmianki kronikarzy o karaniu przez Chrobrego za nieprzestrzeganie postów, czy cudzołóstwo. Ot taka sobie kościelna propaganda, bo jakim chrześcijaninem mógł był być Bolesław widać chociażby po sposobie w jaki potraktował kijowską księżniczkę Przedsławę.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*