Jak Słowianie nie zasiedlili Bałkanów w VI wieku

Cesarz Herakliusz

Cesarz Herakliusz

Pojawienie się Słowian na Bałkanach i ich pierwszy atak na Tesalonikę zwykło się łączyć z rokiem 584, postrzegając to wydarzenie jako początek masowych osiedleń. Zastanawiająca była przy tym ubogość materiału archeologicznego, który można byłoby łączyć z obecnością Słowian w tym okresie. Profesor Mitko B. Panov z Euro-Balkan University w Skopje uważa, że historycy ulegli kilku złudzeniom analizując podstawowy dla tego tematu tekst Cudów św. Dymitra (Miracula Sancti Demetrii). Tak naprawdę Słowianie na Bałkanach i w Macedonii pojawiają się dopiero za czasów Herakliusza (610–641) i to stopniowo.

Dwie starsze księgi Cudów św. Dymitra (Miracula I i Miracula II) uznawane są za najważniejsze źródła w kwestii przybycia Słowian na Bałkany i są jedynym świadectwem ataku Słowian i Awarów na Tesalonikę.

Miracula I spisał Jan, arcybiskup Tesaloniki, żyjący na przełomie VI i VII w. Wybrał on przykłady opatrznościowego działania św. Dymitra po jego śmierci. Najstarsze zdarzenia spisywał z relacji świadków, przy nowszych sam był obecny. Miracula II zostały zredagowane około 685 r. przez anonimowego autora.

Słowianie nie szturmowali Tesaloniki w VI w.

Według Miracula I pierwsze słowiańskie oblężenie Tesaloniki miało miejsce w 584 roku. Wtedy to „jak się podaje – wrogowie wystawili doborowy kwiat całego plemienia Sklawenów”. Mitko Panov zwraca uwagę, że takie ujęcie sprawy przez arcybiskupa Jana świadczy o tym, że nie potrafił jednoznacznie zidentyfikować napastników. Dlatego dystansował się od wydarzeń, których nie był bezpośrednim świadkiem podkreślając, że pisze jedynie to „jak się podaje”. Znamienne są pozostałe części tego fragmentu tekstu, gdzie Jan konsekwentnie używa tylko określenia „barbarzyńcy”. Nie może tu być również mowy o osiedleniu się Słowian na Bałkanach po tym oblężeniu, gdyż Miracula I nic o tym nie wspominają, zarazem ich pozostanie w tej okolicy pozwoliłoby dokładnie przyjrzeć się agresorom i ich opisać.

Św. Dymitr na mozajce z VII w. z katedry jego imienia w Tesalonice

Św. Dymitr na mozaice z VII w. z katedry jego imienia w Tesalonice

Mitko Panov uważa, że również dwa lata późniejszy atak na Tesalonikę, po którym znów przybysze się wycofali nie zostając na miejscu, niekoniecznie wiązał się z przybyciem Słowian. Według Panova pod terminem Sklavini kryją się tu tylko jacyś nieznani wojownicy przybywający z drugiej strony Dunaju, gdyż autor przyjął na nich określenie wprowadzone w opisie poprzedniego ataku. Jan zaczyna ekskurs o ponownym ataku Słowian wysłanych przez władcę Awarów również od zastrzeżenia „mówi się”.

Nie ma dowodów na osadnictwo

Za drugim razem także barbarzyńcy nie osiedlili się na miejscu. Panov argumentuje, że napastnicy wykorzystali moment nieobecności prefekta Illyricum. Gdyby istniało stałe zagrożenie Tesaloniki jej elita nie zdecydowała by się na wyjazd z miasta. Ponadto Jan zdaje się zamierzenie przesadzać z liczbą napastników (podając ich około 100 tysięcy), by stworzyć wrażenie, że los Cesarstwa Bizantyjskiego zależał od dzielnej postawy mieszkańców Tesaloniki.

Jan oświadcza, że „większość mieszkańców, za wyjątkiem tych wpisanych w wojskowe rejestry, nawet nie rozpoznało ich [napastników] wyglądu”. To potwierdza, że ani arcybiskup, ani Tesaloniczanie nie potrafili dokładnie rozpoznać wrogów. Swoje wyobrażenie o nich oparli na opiniach osób ze służby wojskowej Bizancjum, którzy używali terminów Awarowie i Sklavini dosyć ogólnie na określenie barbarzyńców zza Dunaju.

Brak Słowian osiedlonych w Macedonii po tych dwóch napaściach ma poświadczać fakt używania przez arcybiskupa Jana określeń „Macedończycy” na Tesaloniczan, czy „cała Macedonia” lub „wszyscy Macedończycy” sugerując brak innych etnosów na terenie Macedonii. Ponadto po walce oddziały Tesaloniczan miały zrobiłć rekonesans w okolicy i nie znaleźć przeciwnika.

Kiedy rzeczywiście przybyli Słowianie

Mimo załamania obrony na limesie dunajskim za czasów Fokasa (602–610) żadni Słowianie ani Awarowie nie pojawili się na Bałkanach. Ich ataki powtórzyły się dopiero za cesarza Herakliusza (610–641) prowadząc do kolejnego oblężenia Tesaloniki w 615/6 r. Wtedy to anonimowy autor Miracula II nie odnosi się już z żadną rezerwą do określania napastnika jako Sklavinów. Mało tego, zna ich przywódcę imieniem Chatzon oraz potrafi wyróżnić poszczególne plemiona takie jak Drugowici, Sagudaci, Welegezyci, Wajunici i Werzyci.

Jednak i tutaj Panov ma pewne wątpliwości. Według niego szybkie załamanie ofensywy po eliminacji Chatzona świadczy o tym, że Słowianie nie byli wtedy dobrze zorganizowanym bytem politycznym. Anonimowy autor Miracula II, pisząc z perspektywy ponad 60 lat po oblężeniu, miał odnieść do przeszłości sytuację dobrze mu znaną z jego własnych czasów. To znaczy, że dopowiedział do tej historii obecność poszczególnych plemion, które w rzeczywistości wytworzyły się dopiero po okrzepnięciu osadnictwa słowiańskiego na tym terytorium.

Panov zauważa brak dowodów archeologicznych mogących potwierdzić wcześniejsze (przed 615 rokiem) osiedla Słowian na Bałkanach i w Macedonii. Postuluje, by dostępny materiał archeologiczny ponownie zreinterpretować w świetle jego teorii.

Artykuł dokładnie opisujący powyższą wizję bałkańskiej ekspansji Panov opublikował w czasopiśmie Istorija 47 (2012) pt. Reconstructing 7th Century Macedonia: Some neglected aspects of the Miracles of St. Demetrius.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Publicystyka i otagowano jako , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Jeden Komentarz

  1. Ewa
    Opublikowano 8 marca 2017 o 12:59 | Link

    Świetny tekst. Warto wspomnieć, że również w Polsce pierwsze male osady słowiańskie pojawiają się w VII wieku, a grody warowne dopiero w X, nie zaś w VI wieku – jak nam wmawiano!

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*