Łysiec – najbardziej tajemnicza z polskich gór

Recenzja: Czesław Hadamik, Święty Krzyż. Książę innych gór, Jedność, 2015

hadamikMała, urocza książeczka, którą czyta się lekko i ogląda z przyjemnością. Łysiec, czyli Święty Krzyż, do tej pory nie chce zdradzić swoich tajemnic ani z czasów pogańskich, ani z czasów benedyktynów. W średniowieczu, a i jeszcze później, była to najbardziej znana polska góra, do tego otaczana wyjątkowym kultem tak przez zwykłych Polaków, jak i królów. Hadamik bardzo klarownie przedstawia nam przegląd źródeł związanych z górą i różnych teorii mediewistów. Od nas zależy, jaką wersję historii uznamy za najbardziej przekonującą.

Święty Krzyż nie pozwala ustalić na swój temat nawet podstawowych faktów. Czy we wczesnym średniowieczu było to miejsce pogańskiego kultu? Kiedy i dlaczego w tym odosobnionym miejscu pojawili się benedyktyni? Czy w licznych i barwnych legendach o Łyścu kryje się jakieś źródło prawdy?

Omawiana książka składa się z dwóch części: „Łysa Góra przed benedyktynami” i „Benedyktyni na Łysej Górze”. Każda część podzielona jest na krótkie rozdziały okraszone licznymi ramkami zawierającymi cytaty ze źródeł historycznych i podstawowych opracowań naukowych oraz kolorowymi zdjęciami i mapami z wyczerpującymi opisami.

Rozpoczynamy wędrówką po teoriach dotyczących przeznaczenia wału kamiennego na Łyścu. Od dawna konkurują tutaj przede wszystkim dwie koncepcje. Według pierwszej wał otaczał miejsce kultu Słowian, zaś według drugiej – średniowieczną osadę obronną. Można je uzupełnić o teorię koncyliacyjną (najpierw miejsce kultu, potem gród) i uszczegółowioną (kasztelania). Z zupełnie innej bajki jest teoria starożytna (miejsce kultu hutników kultury przeworskiej). Wraz z upływem czasu sprawa wcale nie zbliża się do wyjaśnienia. Wręcz przeciwnie – pomysłów przybywa a rozstrzygnięć brak. Nie pomagają również Jerzy i Eligia Gąssowscy nie ujawniając materiałów ze swoich dawno przeprowadzonych badań archeologicznych, w tym sondaży wałów, co pozwoliłoby zweryfikować ich interpretacje. Hadamik w tej sytuacji rozkłada ręce i po przejrzystym zaprezentowaniu dotychczasowych wniosków nie opowiada się za żadnym rozwiązaniem.

Nieco lepiej, choć nie w pełni satysfakcjonująco, ma się kwestia przybycia i działalności benedyktynów. Możemy stwierdzić, że legenda o ich sprowadzeniu z Monte Cassino przez Bolesława Chrobrego (lub Dąbrówkę) za sprawą św. Emeryka jest tylko legendą. Klasztor benedyktynów założył Bolesław Krzywousty i niejaki komes Wojsław. Tajemnicą natomiast pozostaje, czemu ulokowano go właśnie na Łyścu, w okolicy porośniętej pierwotną puszczą i prawie bezludnej. Pamięć o wszystkich poruszonych tutaj wydarzeniach zatarł najazd tatarski w zimie 1259/60 roku, gdy wymordowano wszystkich zakonników a ich księgi przepadły. Podnoszący się z upadku po tej tragedii biedny klasztor został, znów nie wiadomo dlaczego, obdarowany niezwykle cenną relikwią Drzewa Krzyża Świętego, zapewne przez Władysława Łokietka.

Kolejni królowie darzyli świętokrzyskich benedyktynów niezwykłą estymą. Klasztor stał się głównym celem pielgrzymek. Wystarczy wspomnieć, że tutaj zawitał Władysław Jagiełło w drodze na Grunwald. Miejsce stało się również ważnym ośrodkiem kulturalnym. Historycy przychylają się, iż tutaj spisano Kazania świętokrzyskie – najstarszy tekst po polsku.

Trzeba docenić wysiłek Autora by przybliżyć wyniki najnowszych badań na szczycie góry. Dzięki nim wiemy dziś znacznie lepiej jak wyglądały dawne zabudowania.

Książkę Czesława Hadamika poznaje się z przyjemnością. Z jednej strony znajdujemy prosty tekst opisujący zagadki Świętego Krzyża, uwzględniający bieżący stan badań. Z drugiej – tekst podany mamy na błyszczącym, śliskim i pachnącym papierze, gęsto przetykany kolorowymi zdjęciami. Połączenie naukowej rzetelności z elegancką formą.

Tytuł Święty Krzyż. Książę innych gór. Góra nad wszystkie góry Królestwa Polskiego
Autor Czesław Hadamik
Wydawca Jedność
Rok premiery 2015
Ilość stron 191
Ocena ocenaocenaocenaocenaocenaocenaocenaocenaocenaocena

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Książki i otagowano jako , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*