Rogaci wikingowie. Odkrycie ze Stora Valle

horned_vikingRogate hełmy wikingów uznawane są za nowoczesny mit. Wikińscy wojownicy mieli nigdy takich nie nosić i wymyślono je dopiero na potrzeby opery Richarda Wagnera w XIX wieku. Jednak na odkrytym niedawno kamieniu ze Stora Valle znajdujemy niewątpliwy rysunek mężczyzny w rogatym hełmie. Czy przyszedł czas na rewizję poglądów?

Kamień jest szeroki na 36 cm. Został wydobyty w 1940 r. z fundamentów średniowiecznego domu zwanego Munkskällaren w Stora Valle na Gotlandii, ale po oddaniu do muzeum niezewidencjonowany i zapomniany. Należy do kamieni rysunkowych typu C i jako budulec został użyty wtórnie. Jest to prawy dolny fragment (około 15%) większej całości. Musiał zostać wyryty w VIII-X wieku.

Odkrycie ujawnił właśnie Sigmund Oehrl z Ludwig-Maximilians-Universität w Monachium. Natrafił na kamień w 2013 r. w magazynach Muzeum Gotlandzkiego w Visby.

stora_vally

Kamień rysunkowy ze Stora Valle z zaznaczonym żłobieniem (fot. S. Oehrl)

Na zachowanym fragmencie widoczne jest nietypowe rombowe obramowanie, rufa statku i jedna postać. Ma ona niezwykłe nakrycie głowy z rogami.

Według wstępnej oceny Oehrla przypomina inną rogatą postać pomagającą jeźdźcowi rzucać włócznią, a którą odtworzono na płytkach hełmu z Valsgärde z okresu Vendel (550-790). Informacje o niej posiadamy również ze źródeł pisanych – w poemacie eddaicznym Hlǫðskviða gocki król zaklina Odyna by pokierował jego oszczepem. Jednooki (cecha Odyna) rogaty wojownik z włóczniami wyobrażony jest na jednej z kości do gry z Torslundy.

analogies

Rogaty pomocnik jeźdźca na hełmie z Valsgärde z okresu Vendel (po lewej, rys. W. Lange) i rogaty tańczący wojownik na kości do gry z Torslundy z przełomu VI/VII w. (po prawej, rys. B. Händel)

Oehrl przyjmuje na tej podstawie dwie interpretacje wizerunku na kamieniu ze Stora Valle. Według pierwszej jest to Odyn jako boski pomocnik chroniący załogę statku. Według drugiej – Odyn prowadzi okręt zmarłych w zaświaty.

Przyjmuje się, że wikingowie nie nosili hełmów z rogami ponieważ żadnego takiego wikińskiego hełmu dotąd nie odkryto. Wszystkie znane rogate hełmy, najbliższe czasowo i terytorialnie, pochodzą albo z epoki brązu z Danii albo z kultur celtyckich. Mimo to w sztuce wikińskiej znajdujemy wizerunki rogatych postaci, w tym wojowników. Część z nich jest jednooka, dlatego wiąże się je często z wyobrażeniem Odyna.

Nie ma podstaw by twierdzić, że wikingowie zakładali rogate hełmy do walki. Zarazem jednak sztuce wikińskiej dobrze znane było wyobrażenie wojownika z rogatym hełmem, czego przykładów mamy przynajmniej kilkanaście. Znalezisko ze Stora Valle to nie tylko kolejny przypadek, ale i zupełnie nowy, nieznany kontekst wskazujący na związek takiego wojownika z łodzią.

zawieszki

Zawieszka z Birki z początku X w. (po lewej) i zawieszka z Ekhammar z IX-X w. (po prawej) (fot. M. Helmbrecht)

Kamienie rysunkowe to grawerowane płyty kamienne z epoki żelaza lub epoki wikingów ze Skandynawii (znanych jest ponad 400). Najwięcej znaleziono ich na Gotlandii. Różnią się od kamieni runicznych tym, że nie ma na nich żadnych napisów. Służyły głównie ku upamiętnieniu zmarłych i stawiane były przy ich grobach.

Dłuższy artykuł na temat odkrycia ze Stora Valle Oehrl zamieści na łamach Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur oraz w przygotowywanej monografii kamieni rysunkowzch z Gotlandii.

Zobacz również:

Lagertha i wojowniczki wikingów

Wiking ze swastyką

Kamień runiczny z Jelling króla Gorma to fałszerstwo

Wikingowie nie porzucili Grenlandii z powodu chłodu

Znamy drugie osiedle wikingów w Ameryce?

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Archeologia i otagowano jako , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*