Regiony Polski wytworzyły się jeszcze przed Piastami

plemionaKiedy Piastowie w X w. rozpoczęli podbój okolicznych ziem nie trafili na regiony jednolite kulturowo. Każdy z nich miał swoje własne tradycje uchwytne archeologicznie. Czym charakteryzował się Twój region?

W źródłach pisanych znajdujemy bogactwo nazw plemiennych na Śląsku. Jednak z Małopolski znamy tylko dwa plemiona a z Mazowsza żadnego. Prowadzone wykopaliska sugerują, że lokalne organizacje naprawdę mogły powstawać w różnym czasie i odmiennymi drogami.

Nie wszyscy archeolodzy chcą dostrzegać zróżnicowanie regionów przed Piastami. Monotonność kulturową obszaru nad Wisłą zaznacza w swych książkach prof. Przemysław Urbańczyk z UKSW. Przeciwko takiemu przedstawianiu sytuacji wystąpił ostatnio na łamach Acta Archaeologica Pultuskiensia prof. Andrzej Buko z IAE PAN.

Andrzej Buko wskazuje, że każdy region ma swoją specyfikę. O jednolitości kulturowej możemy mówić jedynie dla najwcześniejszej fazy słowiańskiej. Wraz z zanikiem kultury praskiej w VII w. różnice pomiędzy obszarami narastają. Obserwujemy rozwój lokalnego rzemiosła, odmienność obyczajów pogrzebowych, czy różny czas i typy budownictwa grodowego.

W domenie Piastów, czyli Wielkopolsce, część grodów powstaje w VIII w. Są wielofazowe, zróżnicowane pod względem wielkości, rozmieszczenia, czasu powstawania. Kolejna grupa grodów powstaje na przełomie VIII/IX w. Ostatnia grupa, czyli grody państwowe, rozwija się w pierwszej połowie X w. i wiązana jest już z Piastami.

W Małopolsce najwyżej 10 grodów pochodzi z VIII w. a 25 z IX-X. W niektórych miejscach zaznacza się ich całkowity brak. Osobliwością są tzw. wielkie grody wiślańskie. Charakterystyczne są również monumentalne kopce (Przemyśl, Sandomierz, Kraków, Husynne). Niektóre nawiązują do kurhanów królewskich ze Skandynawii. Unikatowy jest ogromny skarb grzywien siekieropodobnych z ul. Kanonicznej w Krakowie. Uwagi wymagają także tutejsze tzw. naczynia esowate. Nawiązują stylistyczne do wytwórczości południowych sąsiadów a ich wytwórcy wykorzystywali surowce ilaste. Czołową produkcją od IX w. jest tzw. ceramika biała krakowska.

Początki grodów na Pomorzu Zachodnim sięgają przełomu VII/VIII w. Pod koniec IX w. pojawiają się równomiernie rozmieszczone w regionie małe, silnie ufortyfikowane gródki. Na przełomie VIII/IX w. powstają centra rzemieślniczo-handlowe (Wolin, Szczecin, Kołobrzeg) o cechach wczesnomiejskich. Pojawiają się też polietniczne osady otwarte skupiające wyspecjalizowanych rzemieślników i kupców. Lokalna ceramika ostroprofilowana nawiązuje do produkcji ośrodków połabskich.

slask

Grodzisko w Dobromierzu na Śląsku z licowaniem kamiennym (wg J. Kaźmierczyka)

Od końca IX w. w części nizinnej Śląska dominują grody niewielkie, owalne, z zabudową w partii przywałowej przypominające grody typu Tornow. W rejonie Ślęży natomiast mało jest osad i grodów, niewiele z nich jest wcześnie datowanych, za to kilka jest bardzo dużych. Osobliwością są śląskie grody z kamiennymi oblicowaniami wałów drewniano-ziemnych, bądź mury kamienno-drewniano-ziemne (łączone z budownictwem obronnym morawsko-czeskim). Ceramika to tzw. naczynia esowate. Stylistycznie rzemiosło nawiązuje do wytwórczości południowych sąsiadów i wykorzystuje surowce ilaste. Charakterystyczna od IX w. jest tzw. ceramika grafitowa, przypominająca garncarstwo czeskie.

Najstarsze grody (VI-VII w.) znane są tylko na Mazowszu – Szeligi i Haćki. Budowa kolejnych grodów (jednofazowych) następuje późno, u schyłku IX i w początkach X w.

Każdy region rozwijał się w swoim tempie i przeżywał swój własny okres przyśpieszenia. Na każdy oddziaływało również odmienne sąsiedztwo. Wszystko to sprawiło, że odmienności regionalne wykształciły się dosyć wcześnie i dziś coraz dokładniej możemy je opisać.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Archeologia i otagowano jako , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

2 Komentarze

  1. Łukasz
    Opublikowano 2 września 2016 o 12:44 | Link

    Gród w Haćkach leży na południe od Białegostoku i jest to Podlasie, a nie Mazowsze.

    • Grzegorz Antosik
      Opublikowano 2 września 2016 o 15:33 | Link

      To prawda. Problemem dla tamtego okresu jest jednak to, że nie wiadomo gdzie wtedy kończyło się „Mazowsze”.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*