Przełomowa rola grupy Tornow

feldbergLudność związana z grodem Tornow stworzyła w IX w. zmilitaryzowaną organizację polityczną. Jej powstanie miało kluczowe znaczenie dla wytworzenia się późniejszych zachodniosłowiańskich struktur państwowych – tak twierdzi w swej najnowszej książce Ludomir R. Lozny z Wydziału Antropologii Hunter College.

Wyróżnił on cztery fazy kulturowe związane z różnymi poziomami społecznej organizacji w około 500-letnim procesie formowania państw na obszarze równin północnej Europy Centralnej, w którym VIII-X wiek miały krytyczne znaczenie. – Zidentyfikowana organizacja polityczna, wstępnie określona jako Tornowska Strefa Interakcji, była regionalną, wieloczynnikową (niepaństwową), militarną, rozproszoną ze swej natury strukturą polityczną lat 800-setnych, która poprzedziła powstanie państwa – mówi Ludomir Lozny dla Mediewalia.pl.

Według jego założeń społeczeństwa Słowiańszczyzny zachodniej opracowały, przyjęły i utrzymały porozumienia o współpracy, w których lokalni członkowie stali się współzależni, chętni i zdolni do podążania komunikacyjnymi ścieżkami i do rozwoju instytucjonalnego oraz stworzyli warunki ekonomiczne dla zrównoważonych, złożonych systemów politycznych.

Występowanie ceramiki tornowskiej (opracował Marek Dulinicz)

Występowanie ceramiki tornowskiej (opracował Marek Dulinicz)

Teorie na temat powstania państwa sugerują, że czynniki takie jak wzrost liczby ludności, wojny i otoczenie polityczne były kluczowe dla procesu zmiany organizacji społecznej. Lozny nie potwierdza żadnej z tych przyczyn przed końcem VIII-IX wiekiem i w związku z tym zakłada inne czynniki społeczno-ekonomiczne jako siły, które zmobilizowały społeczności lokalne, aby zmienić swój polityczny wzorzec z małych wiosek (faza 1) do organizacji dworskiej (faza 2). Brak przekonujących dowodów na istnienie scentralizowanej (przymusowej) siły politycznej między VI – końcem VIII w. sugeruje wtedy segmentarną a nie hierarchiczą formę organizacji społecznej. Ponadto wskazuje na możliwość, że wspólne zachowania były praktykowane wzorem gniazdowych, policentrycznych instytucji zarządzających.

Jednakże potem wzrost liczby ludności, otoczenie polityczne i wojny odegrały znaczącą rolę w zmianach społecznych w późnym VIII i w IX w., gdy starsze grodziska zostały zastąpione przez regionalną sieć mniejszych i ujednoliconych pod względem wielkości i budowy twierdz, które służyły jako placówki wojskowe. Lozny uważa, że twórcy ceramiki Feldberg zainicjowali zmiany społeczne związane z przedtornowską strukturą dworską (manorial structure) z pojedynczymi grodziskami i towarzyszącymi im wsiami. W końcu VIII – IX w. niektóre z tych wiosek i wsi umocnionych przemieniły się w forty i stały elementami regionalnej sieci. Stworzyły w ten sposób podstawę integracji politycznej i gospodarczej ponadlokalnych systemów politycznych.

Ten nowy organizm polityczny nie był jeszcze państwem, ale był bardziej złożony niż poprzednia struktura dworska i obejmował dwa szczeble kontroli społecznej i podejmowania decyzji. Ów hierarchiczny i krótkotrwały system społeczno-polityczny upadł na przełomie IX/X w. Mimo to poprawa przez cały IX wiek lokalnych warunków gospodarczych, zwłaszcza handlu i wymiany, spowodowana czasową stabilnością polityczną, przyczyniła się w niektórych miejscach do indywidualnej akumulacji bogactwa i władzy, a także do hierarchizacji społecznej i powstania wyspecjalizowanych rzemiosł.

Rekonstrukcja grodu Tornow

Rekonstrukcja grodu Tornow

Ludomir Lozny kładzie nacisk na otoczenie polityczne (Imperium Karolingów, Skandynawowie i Wielkie Morawy), jako kluczową przyczynę objaśniającą powstanie państwa (teoria otoczenia politycznego). Jeśli tornowski system polityczny był inspirowany przez Karolingów, wewnętrzna samoorganizacja mogła być jednym z głównych mechanizmów stojących za jego powstaniem, ale jeśli pojawił się jako kontrolowana przez Karolingów wojskowa strefa buforowa, inwazja i dyfuzja kulturowa były konsekwencją jej wystąpienia.

Grupa Tornow (lub Tornow-Gostyń) to określenie grupy kulturowej charakteryzującej się lepieniem dwustożkowatych naczyń z wyodrębnionym wylewem i budową małych, pierścieniowatych grodów nizinnych. Zwykle łączyło się ją z plemionami Łużyczan i Milczan, choć zajmuje nieco szerszy obszar między środkową Łabą i środkową Wartą. Samo grodzisko Tornow powstało w jakiś czas po roku 870. Paralele z grodziskami saskimi oraz podobne różne konstrukcje darniowe wskazują na związki i zapożyczenia z zachodu.

Wszystkie te kwestie dokładnie oświetla właśnie wydana książka Loznego Prestate Societies of the North Central European Plains. 600–900 CE (Springer, 2013). Tematyką był mocno zainteresowany i wniósł w nią ogromny wkład polski archeolog prof. dr hab. Marek Dulinicz. – Marek nie poczynił żadnych uwag na temat książki. Zmarł zanim wpadłem na pomysł jej napisania. Ale książka jest hołdem dla jego pracy i naszej wieloletniej dyskusji na temat historii i archeologii tego, co historycy nazywają zachodnią Słowiańszczyzną – mówi Lozny.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Archeologia i otagowano jako , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*