Nowe datowania zmieniają obraz ekspansji słowiańskiej kultury

praguePublikacje Marka Dulinicza, w których podsumował wyniki nowych metod datowania zastosowanych w archeologii znacząco zmieniły dotychczasowe poglądy odnośnie rozprzestrzeniania się słowiańskiej kultury. Później niż przypuszczano Słowianie zaczęli wznosić grody a właściwie wszelkie ich wytwory materialne przeważnie okazały się być późniejsze niż sądzono. Idąc za ciosem w 2008 roku Dulinicz zorganizował międzynarodową konferencję we Wrocławiu, na której archeolodzy zakreślili nowy obraz przemian kulturowych rozgrywających się między Bałtykiem a wschodnimi Alpami.

Po licznych zawirowaniach, w tym tragicznej śmierci organizatora, dopiero po pięciu latach do rąk czytelników trafi tom pokonferencyjny. Ujawnia on, jakie mankamenty mają nowe datowania, dlaczego nie ma zgodności co do czasu budowy pierwszych grodów i jakie wnioski płyną dla terenów poza Polską. Zarazem okazuje się, że zastosowanie doskonalszych metod potwierdziło niektóre dawne przypuszczenia.

Dzięki uprzejmości dr hab. prof. Uniwersytetu Opolskiego Sławomira Moździocha, obok Marka Dulinicza drugiego redaktora wydawanego tomu, portal Mediewalia.pl może zreferować pewne ustalenia naukowców. Moździoch zauważa, iż mimo opóźnienia publikacji i pojawienia się w międzyczasie nowych odkryć, zasadniczo chronologia rozszerzania się osadnictwa słowiańskiego na obszarze Europy Środkowej już nie uległa zmianie.

Polska i Połabie po przejściach

Nowe metody datowania, które zdobyły popularność w archeologii to datowanie radiowęglowe i dendrochronologia. Szczególnie dokładne jest to drugie, jednak wymaga posiadania zachowanych odpowiednio dużych fragmentów drewna ze słojami. W regionie Słowiańszczyzny północno-zachodniej stopniowo odnajdujemy coraz więcej konstrukcji drewnianych (nieźle zachowane studnie), lecz rzadko który materiał okazuje się być starszy niż VIII wiek. Pewne daty dendrochronologiczne wskazujące na VII w. znamy z obszaru Polski południowej, z takich stanowisk jak Nowa Huta-Wyciąże w Małopolsce (1. połowa VII w.), czy Polwica na Śląsku (2. połowa VII w.).

Co ciekawe, często starsze wyniki dają daty radiowęglowe. Felix Biermann uznaje je jednak za drugorzędne z powodu dużego marginesu błędu, którym są obarczone. Jednak duża liczba takich przypadków każe brać pod uwagę obecność grup ludzkich na pewnych obszarach już przynajmniej w VII w. Na ten właśnie wiek wskazują daty C14 pozyskane z profili pyłkowych na Mazowszu i opracowane przez Piotra Szwarczewskiego, Mariusza Błońskiego i Krzysztofa Bińkę. Badając pyłki roślin można nie tylko wskazać okres, z którego pochodzą, ale również poprzez przypisanie ich odpowiednim gatunkom określić na przykład czy i jakie istniały uprawy. Daje to nam informacje o obecności społeczności ludzkich w danym czasie i ich rolniczych zajęciach. W przypadku Mazowsza badacze informują, że potwierdza się tą metodą fakt wyludnienia regionu w okresie wędrówek ludów. Zarazem nie mamy podstaw by stawiać tezę o wyludnieniu ziem na północ od Mazowsza, czyli zamieszkiwanych od starożytności przez Bałtów.

Coraz wyraźniej rysuje się kierunek rozprzestrzeniania się kultury wczesnosłowiańskiej. Im dalej na wschód tym zabytki okazują się starsze, a na zachód – młodsze. Metodą C14 i termoluminescencyjną na VI i VII w. zostały wydatowane opisane w książce obiekty osadnicze z Horodyska koło Chełma. Jako teren intensywnego osadnictwa w najstarszej fazie kultury wczesnosłowiańskiej wyłania się obszar pomiędzy środkowym Bugiem i Wieprzem. Stąd fale osadniczo-kulturowe rozchodziły się w kierunku zachodnim i południowym. Na obszarach nadłabskich pierwsze ślady osadnictwa nie są starsze niż schyłek VII w. Rene Bräunig wskazuje na datowane w ten sposób metodą radiowęglową stanowisko Gross Machnow w Brandenburgii. Drewno ze studni okazuje się pochodzić dopiero z VIII w., jak na osadzie Biesdorf-Süd opisanej przez Kai Schirmera, czy Groß Strömkendorf w Meklemburgii (prawdopodobnie słowiański gród Rerik) opisanej przez Astrid Tummuscheit.

Opinie okazują się podzielone, kiedy mowa o budowie najstarszych grodów zachodniosłowiańskich. Część archeologów optuje za ich genezą w VII a nawet VI w., zaś oponenci opowiadają się dopiero za wiekami VIII i IX. Felix Biermann uważa, że pojedyncze daty dendrochronologiczne muszą zostać poddane weryfikacji przy pomocy innych metod, w przeciwnym wypadku nie są odpowiednią podstawą do stawiania zbyt śmiałych hipotez.

Co u Słowian południowych

Nieco większych problemów nastręcza ustalanie chronologii obszarów na południe od Polski. Konstrukcje drewniane znane są rzadziej i przez to datowanie opiera się głównie na badaniach ceramiki. Zastosowanie metody C14 do zespołów ceramiki praskiej ze Słowacji, południowych Moraw i Kotliny Czeskiej dało wyniki szacujące czas jej powstania najdalej na VI w. Nowe odkrycia i doskonalenie metod datowania doprowadziły do tak znaczącego poszerzenia datowania tzw. horyzontu Blatnica-Mikulczyce, że jego wydzielenie straciło rację bytu.

Andrej Pleterski, mimo zastrzeżeń do datowania ceramiki naczyniowej metodą C14, pozwala sobie stwierdzić, że osadnictwo słowiańskie pojawiło się we wschodniej części Alp (dzisiejsza Słowenia) najpóźniej w końcu wieku VI. Z kolei w przypadku Chorwacji możemy mówić o wiekach VI i VII. Ogólnie rzecz biorąc, widać wyraźnie, że najstarsza ceramika ręcznie lepiona powszechnie przypisywana Słowianom objęła w krótkim czasie, tj. w przeciągu wieków VI i VII, ogromny obszar od Mazowsza na północy po Chorwację na południu.

Konferencja, z której pochodzą artykuły, zorganizowana w dniach 21-24 października 2008 roku we wrocławskim Oddziale Instytutu Archeologii i Etnologii PAN nosiła tytuł Frühe slawische Siedlung in Mitteleuropa (6.-9. Jahrhundert) im Lichte naturwissenschaftlicher Datierung. Materiały trafiły do książki The Early Slavic Settlement of Central Europe in the light of new dating evidence stanowiącej trzeci tom serii Interdisciplinary Medieval Studies wydawanej przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN Oddział we Wrocławiu wraz z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Można już zgłaszać zapytania w sprawie zakupu.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Archeologia i otagowano jako , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Jeden Komentarz

  1. Uniradka
    Opublikowano 6 marca 2017 o 10:19 | Link

    Niestety udowadnianie na silę odwiecznej słowiańskości ziem polskich wiąże się także z postarzaniem zabytków i niekiedy wręcz fałszowaniem historii. Smutne.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*