Identyfikacja poćwiartowanych zwłok Hugona Despensera Młodszego

exec1Hugon Despenser Młodszy był synem Hugona Despensera Starszego, hrabiego Winchesteru. Został nie tylko faworytem angielskiego króla Edwarda II, ale również jego kochankiem. Jednak w 1326 r. jego koleje losu się drastycznie odmieniły. Uznanego za winnego wielu poważnych zarzutów skazano go na okrutną egzekucję. Po włóczeniu końmi jego ciało przywiązano do drabiny i przyduszono; wykastrowano i wrzucono jądra do ognia płonącego poniżej na oczach wciąż żywej ofiary. Następnie kat zaciągnął go na szubienicę i rozciął jego brzuch by wyciągnąć wnętrzności i serce. Dopiero wtedy Hugon skonał. Na koniec obcięto mu głowę a ciało poćwiartowano.

Dr Mary E. Lewis z Wydziału Archeologii Uniwersytetu w Reading uważa, że rozpoznała szczątki Despensera Młodszego. Resztki szkieletu odkryte podczas wykopalisk w klasztorze cysterskim opactwa Hulton w latach 70-ych zdają się mieć ślady obrażeń pasujące do ofiary opisanej egzekucji. Wcześniej uważano, że są to ślady ran bojowych. Ponowna analiza dowiodła jednak, że ciało zostało poćwiartowane, czyli poddane brutalnej formie egzekucji zarezerwowanej dla szczególnych przestępców. Jeśli dr Lewis ma rację, byłaby to pierwsza zidentyfikowana ofiara takiej egzekucji.

Uszkodzenia szkieletu z Hulton zdradzają tajemnice zgonu

Opactwo Hulton to względnie uboga nieruchomość należąca do rodziny Audley z Heleigh, która wzrosła w siłę za czasów Edwarda I i Edwarda II. Miejsce pochówku wskazuje albo na członka kongregacji, albo członka rodziny Audley. Zwłoki, po ich rozkładzie, zostały wyjęte z trumny (w której prawdopodobnie pierwotnie spoczywały)  i złożone wraz ze szczątkami dorosłej kobiety w pobliżu średniowiecznej studni w okolicy prezbiterium.

Patologia szkieletu, określonego jako HA16, wykazała cięcia ostrym narzędziem. Sam szkielet składa się z prawie kompletnego zestawu kości kręgosłupa, od trzeciego kręgu szyjnego po drugi lędźwiowy, prawego i lewego ramienia oraz barków, prawej kości udowej oraz lewej i prawej łydki. Słabo zachowały się żebra i nie stwierdzono mostka. Wykryto za to fragmenty kości biodrowej i jedno spojenie łonowe, co sugeruje, że szkielet złożono wraz z miednicą. Szkielet nie miał dłoni ani stóp i pozbawiony był głowy.

Rozkład śladów uszkodzeń szkieletu HA16 powstałych w okolicach czasu śmierci osobnika (oprac. M.E. Lewis)

Rozkład śladów uszkodzeń szkieletu HA16 powstałych w okolicach czasu śmierci osobnika (oprac. M.E. Lewis)

Przyglądając się uszkodzeniom stwierdzono ślady cięć na trzecim kręgu szyjnym (C3) dowodzące wykonania dekapitacji. Ponadto ślady na prawej najwyższej ściance C3 wykazały, że głowy nie udało się oddzielić za jednym razem i konieczne były kolejne uderzenia ostrym narzędziem. Gładkie wgłębienie trójkątnego kształtu na najwyższej stronie siódmego kręgu szyjnego wskazuje na cios nożem zadany w gardło (nie można ustalić po czy przed obcięciem głowy). Inną podobną ranę zlokalizowano na prawym, niższym brzegu kręgu L2. Sugeruje ona dźgnięcie w brzuch.

Rozdzielenie drugiego i trzeciego kręgu piersiowego wzdłuż płaszczyzny strzałkowej świadczy o pionowym cięciu ciała. Pierwszy kręg lędźwiowy (L1) wykazuje dokonanie także cięć poprzecznych (poziomo), czyli po pionowym rozcięciu ciała przecięto je następnie na pół. Ślady pozostawiło również usunięcie rąk a także próby oddzielenia mięśni od ciała. W dolnej części ciała prawe biodro zostało rozcięte wzdłuż krętarza większego. W ten sposób prawdopodobnie oddzielono obie nogi.

Angielskie zwyczaje zadawania śmierci

Wszystko to świadczy o dokonanej na zwłokach stosowanej w średniowiecznej Anglii (lata 1100-1500) praktyce ćwiartowania ciała. Żaden taki przypadek nie został opisany w literaturze archeologicznej. Możliwa jest też inna interpretacja uszkodzeń szkieletu, mianowicie tzw. mos teutonicus, czyli rytuał pogrzebowy polegający na rozczłonkowaniu ciała szlachcica poległego z dala od domu i gotowaniu jego fragmentów w wodzie lub winie. Wnętrzności chowano w miejscu zgonu, zaś serce odsyłano do domu.

Pod koniec XIII wieku do publicznego spektaklu karania zdrajcy Edward I dodał patroszenie, palenie, ścięcie i ćwiartowanie. Potraktowany w ten sposób został przywódca walijskiej rewolty, Dafydd ap Gruffydd. Każdy etap jego egzekucji był karą za inną przewinę. Za zdradę króla ciągnięto go na końskim ogonie, za morderstwo był wieszany, wypatroszony za świętokradztwo a jego wnętrzności spalone, wreszcie za spiskowanie na życie króla jego ciało poćwiartowano i rozesłano członki dla ostrzeżenia innych.

Datowanie radiowęglowe kości HA16 wykazało przedział lat 1215-1285 przy prawdopodobieństwie 68% i 1050-1385 przy prawdopodobieństwie 95%. Na podstawie analizy osteologicznej wiek zmarłego określono na ponad 34 lata (około 61). Zmarły był więc za stary by być Williamem Audley (jak podejrzewano) i musiał być znaną figurą polityczną, gdyż tylko dla takich osób do 1385 r. przewidziano kaźń, jakiej został poddany. Najlepszym kandydatem wobec tego wydaje się być Hugon Despenser Młodszy.

Egzekucja Hugona Despensera Młodszego z manuskryptu Froissart Louisa z Gruuthuse

Egzekucja Hugona Despensera Młodszego z manuskryptu Froissart Louisa z Gruuthuse

Tragiczny koniec Despensera

Wraz ze swoim ojcem doskonale się urządzili na dworze Edwarda II. Jednak kiedy królowa Izabela (zwana Izabelą Francuską lub Wilczycą z Francji) wraz ze swym kochankiem Rogerem Mortimerem dokonała inwazji na Brytanię, Despenser został schwytany i stracony w Hereford. Miał wtedy 40 lat. W ramach wykonywania wyroku 16 listopada został publicznie rozebrany a potem ubrany na lewą stronę z koroną pokrzyw na głowie. Przywiązano go do czterech koni i tak wleczono po Hereford. Następnie powieszono go na szubienicy na wysokości 50 stóp, ale jego ciało podtrzymywała drabina, by się od razu nie udusił. Jak podał Jean Froissart, Despenser został wykastrowany za utrzymywanie „nienaturalnych” stosunków z królem i herezję. Ściągniętemu z szubienicy kat wbił nóż w brzuch i wyciągnął wnętrzności wraz z sercem, by spalić je w ogniu. Na koniec rozczłonkowano ciało. 4 grudnia głowę Dyspensera wystawiono na London Bridge a członki przed bramami Newcastle, Yorku, Dover i Bristolu. W kilka lat później wdowa po Despenserze wystąpiła o szczątki męża, by pochować je w opactwie Tewkesbury w Gloucestershire i miała otrzymać przynajmniej część z nich.

Dr Lewis zauważa pewne nieścisłości w swojej próbie identyfikacji szczątków Hugona Despensera Młodszego. Szkielet HA16 znajdował się w opactwie Hulton a nie Tewkesbury. Nie zgadza się również odnotowany przez źródło historyczne wykaz części ciała, które otrzymała wdowa po Despenserze. Możliwe, że ktoś, dziś już trudno powiedzieć kto, zebrał członki Despensera, by pochować je w spokoju, w cichym rodzinnym zakątku, jakim niewątpliwie było opactwo Hulton. Możliwe jednak również, że to po prostu inna, nieznana ofiara tej samej okrutnej kary za polityczną zdradę. Jak podsumowuje swój wywód Lewis: „Tymczasem z większą pewnością możemy powiedzieć, że był to szkielet ofiary egzekucji a śmierć Hugona Despensera stanowi analogię dla zaobserwowanych patologii”.

Artykuł na ten temat pt. „A traitor’s death? The identity of a drawn, hanged and quartered man from Hulton Abbey, Staffordshire” Mary E. Lewis opublikowała w magazynie Anitquity nr 82 (315)/2008.

Autor tekstu: Grzegorz Antosik

Podziel się

  • Facebook
  • Twitter
  • Email
  • Google Plus
Ten wpis umieszczono w kategorii Archeologia i otagowano jako , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj link do ulubionych. Dodaj komentarz lub zostaw trackback: Trackback URL.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany i nie będzie rozpowszechniany.

Możesz używać następujących tagów i znaczników HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*